مطالعات دفتری- صحرایی جهت شناسایی محدوده های امیدبخش کانی-سازی عناصر نادر خاکی در استان یزد


 چکیده

پروژه شناسایی و معرفی مناطق مستعد به منظور اکتشاف عناصر کمیاب بر اساس بهره گیری از لایه های اطلاعاتی مختلف مانند نقشه های زمین شناسی، بررسی های ژئوشیمیایی رسوب آبراهه ای سیستماتیک، مطالعات کانی های سنگین، بررسی های دورسنجی و ژئوفیزیک هوایی، با توجه به شرایط و محیط تشکیل تیپ های شناخته شده کانی سازی این عناصر و پهنه های مرتبط با کانی سازی این عناصر در کشور ایران، توسط مرکز پژوهش های کاربردی سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور در سال 1394 آغاز شد، که شناسایی این تیپ کانی سازی در استان های یزد و زنجان با توجه به پیشینه آن، از اولویت های این پروژه می باشد.
استان یزد از 44 برگه 1:100000 زمین شناسی تشکیل شده است که از این تعداد 30 برگه حدود 80 درصد از پهنه استان را پوشش میدهد. ابتدا 14 برگه 1:100000 مهدی آباد، خرانق، زرین، اردکان، ابرکوه، نیر، کفه تاقستان، خضرآباد، یزد، دهشیر، چادرملو، بافق، آریز و اسفوردی برای شناسایی مناطق مستعد عناصر نادر خاکی مورد بررسی قرار گرفتند که این بررسیها شامل دو بخش مطالعات دفتری و مطالعات صحرایی می باشد. 

برای انجام مطالعات دفتری، تمامی لایه های اطلاعاتی ( برگه های ژئوشیمی 1:100000 آبراهه ای و مطالعات کانی سنگین، نقشه های 1:100000زمین شناسی، داده ژئوفیزیک رادیومتری (فقط برای برگه اسفوردی) و مغناطیسی، لایه اطلاعاتی دورسنجی، گزارشات گردآوری شده از فاز مقدماتی و معادن و اندیس های موجود) مورد پردازش و تحلیل با روش های مختلف قرار گرفتند، که در نهایت در این 14 برگه 62 محدوده مستعد برای بررسی صحرایی معرفی گردید.  در بازدید صحرایی از این محدوده های معرفی شده در 14 برگه 1:100000،  تعداد 539 نمونه که شامل 180 نمونه سنگی، 202 نمونه ژئوشیمی آبراهه ای و 157 نمونه کانی سنگین بوده است.
با توجه به پردازش های صورت گرفته از مطالعات دفتری، 4 برگه مهدی آباد، خرانق، زرین و اردکان بیشتر با دید شناسایی احتمالی تیپ پلاسری مونازیت دار (شیل های ژوراسیک) و گرانیت های آلکالن در برگه های مهدی آباد و زرین، 6 برگه ابرکوه، دهشیر، یزد، کفه تاقستان، خضرآباد و نیر با احتمال وجود کانی سازی بصورت رگه های پگماتیتی درگرانیتهای شیرکوه، کانی سازی های تیپ اسکارن و کانی سازی پلاسری مرتبط با شیل های ژوراسیک دار و 4 برگه اسفوردی، بافق، چادرملو و آریز برای شناسایی کانی سازی تیپ کایرونا ( آهن-آپاتیت) مورد بررسی صحرایی قرار گرفتند.

با توجه به مشاهدات صحرایی، نتایج تجزیه شیمیایی نمونه های سنگ و رسوب آبراهه ای برداشت شده و نتایج مطالعات نمونه های کانی سنگین، در 4 برگه اول، می‌توان گفت بهترین محدوده ها برای پی جویی کانی سازی عناصر نادر خاکی بصورت پلاسر تیپ مروست محدوده شماره یک مهدی آباد، محدوده شماره یک
خرانق و محدوده یک اردکان می باشد. در محدوده شماره یک مهدی آباد، مقدار مجموع عناصر نادر خاکی در نمونه های رسوب آبراهه ای از 141 تا 455 گرم در تن متغیر بوده است و بر اساس مطالعات کانی سنگین تمرکز کانی مونازیت در این محدوده با بیشترین مقدار 80، 54 و 30 گرم در تن بوده است. بر اساس مطالعات کانی سنگین تمرکز کانی مونازیت در محدوده شماره یک خرانق از یک تا 54 گرم در تن گزارش شده است.

اولویت دوم برای پی جویی کانی سازی
REEs در برگه خرانق، بخش جنوبی محدوده شماره 5 می باشد که تمرکز غیر عادی از عناصر نادر خاکی (786 گرم در تن) در رخنمونهای واحد شیستی آن وجود دارد. 

محدوده های انتخاب شده از شش برگه دوم شامل ابرکوه، نیر، کفه تاقستان، خضرآباد، یزد و دهشیر برای شناسایی کانی سازی عناصرنادرخاکی بصورت اسکارن و احتمال غنی شدگی رگه های پگماتیتی در توده گرانیتوئیدی شیرکوه بوده است که نتایج حاصله نشان دهنده عدم همراهی عناصر نادر خاکی با کانی سازی آهن اسکارنی و نیز تهی شدگی دایک های پگماتیتی در این محدوده ها می باشد. 
چهار برگه اسفوردی، بافق، چادرملو و آریز با توجه به شرایط لیتولوزی مناسب و خاص منطقه (بلوک بافق - پشت بادام) و رخنمون‌های سنگهای رسوبی آتشفشانی سری ریزو به عنوان سنگ میزبان و گرانیتهای زریگان به عنوان منبع گرمایی برای تشکیل کانی سازی عناصر نادر خاکی تیپ کایرونا مناسب بودند.
در برگه اسفوردی از 13 محدوده معرفی شده 4 محدوده مستعد کانی سازی عناصر نادر خاکی می باشند.
محدوده شماره هشت بصورت یک دایک (رگه) سیلیسی با سطح هماتیتی می باشدکه در واحد سنگی گرانیتی ( گرانیت و گرانودیوریت ناریگان) نفوذ کرده است، غنی شدگی عناصر نادر خاکی مقدار0.29 درصد را نشان می دهد، با توجه به مقدار کم فسفر (0.6 درصد ) و آهن حدود 3 درصد و عدم همراهی آنها با عناصر نادرخاکی، این نوع کانی سازی با غنی شدگی عناصر Ce,La,Nd برای مشخص شدن کانی های حاوی این عناصر نیاز به بررسی بیشتری دارد. 

محدوده شماره هفت، که در بازدید از این محدوده تعداد 7 نمونه سنگی برای برداشت گردید که یک نمونه مگنتیت آپاتیت دار برداشت شده که مقدار آهن آن بیشتر از 30 درصد و 17800 گرم در تن فسفر را نشان می دهد و مقدار مجموع عناصر نادر آن 1823 گرم در تن می باشد ( مجموع عناصر سبک 1528 و مجموع سنگین295 گرم در تن).
محدوده شماره سیزده درمرکز برگه اسفوردی با عیار آهن بیشتر از 30درصد و مقدار مجموع عناصر نادر خاکی آن 1535 گرم در تن از دیگر مناطق مستعد می باشد. 

محدوده شماره 14 در مرکز برگه اسفوردی شامل لنزها و رگه های آهن می باشد که دامنه مجموع عناصر نادر خاکی در 4 نمونه  برداشت شده از این رگه 320 تا 1430 گرم در تن است.
در برگه چادرملو از 8 محدوده انتخاب شده است که در محدوده پنج مقدار مجموع عناصر نادر خاکی 409 گرم در تن در یک رگه آهن می باشد و محدوده شش شامل اندیس فسفات ریزه خان می باشد که غلظت مجموع
REEs در آن به 1.1% میرسد. 

در برگه آریز محدوده شماره یک مقدار مجموع REEs در یک نمونه (914 گرم در تن) بوده که میتواند در ارتباط با مقدار بالای فسفر در این نمونه (%1.1) باشد و به طور کلی احتمال وجود غنی شدگی REEs به صورت آپاتیت ‌وجود دارد.
در برگه 1:100000 اسفوردی پردازش و تحلیل دقیق تری بر روی لایه های اطلاعاتی موجود انجام گرفت و همچنین با توجه به نتایج مشاهدات صحرایی و نتایج آنالیز، چهار اولویت اکتشافی در مرحله پی جویی با مقیاس 1:25000 برای این برگه معرفی گردید. محدوده 1 اسفوردی با مساحت حدود 150 کیلومتر مربع به عنوان یک محدوده مستعد و اولویتدار به منظور پی جوئی عناصر نادر خاکی انتخاب شد که به صورت سیستماتیک مورد برداشت نمونه های رسوب آبراهه ای قرار گرفت. تعداد 160 نمونه ژئوشیمی و 72 نمونه کانی سنگین از این محدوده برداشت شد. رسم نقشه های ژئوشیمیایی و کانی سنگین برای مجموع عناصر نادر خاکی سبک و سنگین (
HREE و LREE ) منجر به مشخص شدن حوضه های ناهنجار گردید که مهمترین حوضه های امیدبخش برای انجام فاز بعدی اکتشافی در بخشهای شمال و غرب معدن اسفوردی و غرب معدن لکه سیاه قرار دارد. برای پی جویی کانی سازی عناصر نادر خاکی به صورت کربناتیت، حوضه های ناهنجار مجموع عناصر نادر خاکی سنگین رهگشا خواهد بود و همین طور در حوضه های ناهنجار مجموع عناصر نادر خاکی سبک احتمال کانی سازی فسفاته به همراهی این عناصر وجود دارد.

 

 

 


دوشنبه 11 ارديبهشت 1396  14:51
آخرين تاريخ بازديد
: جمعه 2 تير 1396  21:1:11
تعداد بازديد از اين خبر
: 193